غربالگری مرحله اول و دوم چه تفاوتی با هم دارند؟

بررسی سلامت جنین در سه ماهه اول در بازه طلایی بین هفته 11 تا 13 و 6 روز بارداری انجام می‌شود و نخستین بررسی جامع از وضعیت جنین در رحم مادر است.هسته اصلی و کلیدی این مرحله سونوگرافی NT است. یعنی زمانی که جنین هنوز بسیار کوچک است اما ویژگی‌های ساختاری اولیه‌اش شکل گرفته و از روی ضخامت مایع پشت گردن و نشانه‌های اولیه استخوانی می‌توان احتمال اختلالات ژنتیکی مانند سندرم داون را تخمین زد. هم‌زمان با این تصویربرداری حساس یک آزمایش خون ساده نیز از مادر گرفته می‌شود تا ترکیب تصویر سونوگرافی و مارکرهای خونی تصویری دقیق از ریسک ژنتیکی جنین ارائه دهد.
مهم‌ترین مواردی که در سه ماهه اول بررسی می‌شوند:
سونوگرافی NT (اندازه‌گیری مایع شفاف پشت گردن): سنجش دقیق میزان تجمع مایع در ناحیه گردن جنین افزایش ضخامت این ناحیه (معمولاً بالای ۳ میلی‌متر) هشدار مهمی برای سندروم داون تریزومی ۱۸ یا مشکلات مادرزادی قلبی است.
بررسی استخوان بینی جنین (NB): رؤیت تیغه استخوان بینی در سونوگرافی که وجود آن نشانه‌ای مثبت از سلامت کروموزومی جنین به شمار می‌رود.
تعیین دقیق سن بارداری (CRL): اندازه‌گیری طول سر تا باسن جنین با سونوگرافی جهت تعیین دقیق سن جنین و اصلاح زمان تقریبی زایمان.
سونوگرافی داپلر عروق: بررسی جریان خون در مجرای وریدی و دریچه قلب جنین برای اطمینان از سلامت گردش خون اولیه.
آزمایش خون دوگانه (Double Marker): سنجش سطح هورمون Free Beta hCG و پروتئین PAPP-A در خون مادر جهت تکمیل و نهایی‌سازی محاسبه درصد ریسک سونوگرافی.
سه ماهه دوم بارداری
بررسی سلامت جنین درسه ماهه دوم در بازه زمانی هفته 18 تا 22 بارداری انجام می‌گیرد و نقطه عطف آن جهش از بررسی‌های کروموزومی اولیه به سمت بررسی فوق‌تخصصی آناتومی و اندام‌های جنین با سونوگرافی آنومالی اسکن است.در این سن بارداری اعضای داخلی بدن جنین به تکامل ساختاری رسیده‌اند و دستگاه سونوگرافی می‌تواند تک‌تک بافت‌ها و اندام‌ها را با وضوح بالا ارزیابی کند. پزشک در این مرحله بدون آسیب به مادر یا جنین تمام ساختار اسکلتی ارگان‌های حیاتی داخل قفسه سینه و شکم را با دقت بالا معاینه می‌کند تا هرگونه ناهنجاری فیزیکی نقایص لوله عصبی یا عوارض جفتی شناسایی شود.
مهم‌ترین مواردی که در سه ماهه دوم بررسی می‌شوند:
آنومالی مغز و سر: بررسی رشد نیمکره‌های مغزی اندازه بطن‌های مغز برای رد هیدروسفالی و مشاهده ساختار مخچه و استخوان‌های جمجمه.
قلب جنین: بررسی ۴ حفره اصلی قلب و رگ‌های بزرگ خروجی (آئورت و شریان ریوی) برای اطمینان از عدم وجود بیماری‌ها و نقایص ساختاری قلب.
ستون فقرات و نخاع: اسکن کامل مهره‌های کمر و پشت از گردن تا دنبالچه جهت رد اسپینا بیفیدا (باز ماندن لوله عصبی).
اندام‌های داخلی شکم: بررسی تشکیل صحیح و عملکرد معده، کلیه‌ها، مثانه و بسته بودن کامل دیواره شکم جنین.
صورت و اندام‌های حرکتی: بررسی سلامت لب‌ها و بینی (رد لب‌شکری و شکاف کام) طول استخوان‌های دست و پا و بررسی وضعیت انگشتان و مچ پا.
ارزیابی محیط رحم و جفت: تعیین دقیق محل قرارگیری جفت (بررسی جفت سرراهی) سنجش حجم مایع آمنیوتیک و شمارش عروق بند ناف.
آزمایش خون چهارگانه (تست کواد مارکر): سنجش ۴ فاکتور بیوشیمیایی (AFP، hCG، استریول و اینهیبین A) در هفته ۱۵ تا ۲۰ که مکمل تشخیصی نقص لوله عصبی و اختلالات باقیمانده است.