آیا درد ناگهانی پهلو سنگ کلیه است یا عفونت؟

درد ناگهانی پهلو یکی از شایع‌ترین علائمی است که بیماران را نگران می‌کند و مهم‌ترین سؤال آن‌ها این است که آیا این درد به دلیل سنگ کلیه ایجاد شده یا عفونت کلیه و مجاری ادراری. از نظر بالینی، این دو علت شایع‌ترین دلایل درد پهلو هستند و تفاوت‌هایی دارند که به تشخیص کمک می‌کند.

اگر درد پهلو به‌صورت ناگهانی، بسیار شدید و تیرکشنده شروع شود و به کشاله ران یا زیر شکم انتشار پیدا کند بیشتر نشانه سنگ کلیه است. درد سنگ کلیه معمولاً به شکل موجی (کولیکی) ظاهر می‌شود بیمار را بی‌قرار می‌کند و اغلب با تهوع، استفراغ یا وجود خون در ادرار همراه است. در بیشتر موارد، این درد بدون تب اتفاق می‌افتد.

در مقابل اگر درد پهلو مبهم، مداوم و تدریجی باشد و هم‌زمان با تب، لرز، سوزش یا تکرر ادرار ایجاد شود احتمال عفونت کلیه (پیلونفریت) بیشتر است. در عفونت، التهاب بافت کلیه باعث درد ثابت‌تر می‌شود و علائم عمومی مانند بی‌حالی و ضعف نیز شایع هستند.

به‌طور خلاصه درد شدید و ناگهانی بدون تب بیشتر نشانه سنگ کلیه است در حالی که درد همراه با تب و علائم ادراری بیشتر به نفع عفونت کلیه می‌باشد. با این حال تشخیص قطعی تنها با آزمایش ادرار و تصویربرداری امکان‌پذیر است و در صورت وجود علائم هشدار، بررسی پزشکی نباید به تأخیر بیفتد.

در بخش قبل توضیح داده شد که درد پهلو بیشتر به نفع سنگ کلیه است یا عفونت. در این بخش، تفاوت این دو عارضه را از نظر الگوی درد، نحوه انتشار و علائم همراه به‌صورت دقیق‌تر بررسی می‌کنیم تا تشخیص افتراقی برای خواننده روشن‌تر شود.

الگوی درد در سنگ کلیه

درد ناشی از سنگ کلیه معمولاً به‌صورت ناگهانی و بسیار شدید آغاز می‌شود و اغلب بیمار آن را به شکل درد تیز، خنجری و موج‌دار (کولیکی) توصیف می‌کند. این درد به‌دلیل حرکت سنگ در مسیر حالب ایجاد می‌شود و به همین علت شدت آن ممکن است در بازه‌های زمانی مختلف کم و زیاد شود.

ویژگی مهم درد سنگ کلیه انتشار آن از پهلو به سمت پایین شکم و کشاله ران است. بسیاری از بیماران در زمان درد احساس بی‌قراری شدید دارند و قادر به پیدا کردن یک وضعیت ثابت برای کاهش درد نیستند. تهوع، استفراغ، تعریق و در برخی موارد وجود خون در ادرار از علائم همراه شایع هستند.

در اغلب موارد درد سنگ کلیه با تب همراه نیست مگر اینکه عفونت به‌طور هم‌زمان وجود داشته باشد.

الگوی علائم در عفونت کلیه

در عفونت کلیه (پیلونفریت)، درد پهلو معمولاً شدید و ناگهانی نیست بلکه به شکل درد مبهم، سنگین و مداوم بروز می‌کند. این درد اغلب یک‌طرفه است و به‌تدریج تشدید می‌شود، نه به‌صورت موجی.

علامت شاخص عفونت کلیه، تب و لرز است که نشان‌دهنده واکنش سیستم ایمنی بدن به عفونت باکتریایی می‌باشد. علاوه بر درد پهلو، بیماران معمولاً دچار سوزش ادرار، تکرر ادرار، ادرار کدر یا بدبو می‌شوند. احساس خستگی، بی‌حالی، کاهش اشتها و تهوع نیز در عفونت کلیه شایع است.

در موارد شدید عفونت می‌تواند وارد جریان خون شود و باعث بدحالی عمومی شدید گردد؛ به همین دلیل وجود تب همراه درد پهلو یک علامت هشدار مهم محسوب می‌شود.

تشخیص علت درد پهلو نیازمند بررسی دقیق و ترکیبی است. از آنجا که علل این درد می‌تواند از مشکلات ساده تا بیماری‌های جدی متفاوت باشد انتخاب صحیح روش تشخیصی برای هر بیمار اهمیت زیادی دارد. در ادامه مهم‌ترین روش‌های تشخیص علت این عارضه را توضیح می‌دهیم:

شرح حال و معاینه بالینی

اولین گام بررسی محل دقیق درد، نوع آن (تیز یا مبهم) و علائم همراه مانند تب، تهوع یا سوزش ادرار است. وجود تب و لرز به نفع عفونت بوده در حالی که درد ناگهانی و شدید معمولاً با سنگ کلیه ارتباط دارد.

آزمایش ادرار (Urinalysis)

با بررسی وجود گلبول‌های قرمز، سفید، باکتری یا کریستال می‌توان احتمال سنگ یا عفونت را مشخص کرد. وجود خون نشانه سنگ و وجود چرک و باکتری نشانه عفونت است.

آزمایش خون

در موارد مشکوک میزان کراتینین و اوره برای بررسی عملکرد کلیه‌ها و نشانگرهای التهابی مانند CRP و WBC جهت تشخیص عفونت اندازه‌گیری می‌شوند.

سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری

یکی از بهترین روش‌های اولیه تشخیص است که سنگ‌ها، گشادشدگی حالب یا هیدرونفروز ناشی از انسداد را بدون اشعه نشان می‌دهد. چنانچه قصد انجام سونوگرافی در فردیس کرج را دارید می‌توانید به مرکز تصویربرداری مجهز دکتر موسی طهمورسی مراجعه کنید.

سی‌تی‌اسکن شکم و لگن

در صورتی که سونوگرافی نتیجه قطعی ندهد یا درد بسیار شدید باشد سی‌تی‌اسکن (CT) می‌تواند وجود سنگ‌های ریز عفونت یا توده‌های کلیوی را به‌دقت مشخص کند.

کشت ادرار

اگر پزشک به عفونت شک داشته باشد برای شناسایی نوع باکتری و انتخاب آنتی‌بیوتیک مناسب انجام می‌شود.
استفاده از این مراحل به ترتیب و با راهنمایی پزشک امکان تشخیص سریع و دقیق علت اصلی درد پهلو را فراهم می‌کند.

درد پهلو همیشه نشانه یک مشکل ساده نیست و در برخی شرایط می‌تواند حاکی از بیماری‌های خطرناک یا اورژانسی باشد. شناخت این علائم هشداردهنده به بیماران کمک می‌کند تا به‌موقع به پزشک مراجعه کنند و از عوارض جدی جلوگیری شود.
مهم‌ترین مواردی که درد پهلو می‌تواند خطرناک تلقی شود عبارت‌اند از:
درد بسیار شدید و ناگهانی
اگر درد به‌صورت ناگهانی و به شکل تیرکشنده بروز کند ممکن است نشانه سنگ کلیه در حال حرکت یا انسداد حالب باشد. این وضعیت نیاز به بررسی فوری با سونوگرافی یا CT اسکن دارد.
همراهی با تب، لرز یا ضعف عمومی
بروز تب بالا لرز یا احساس خستگی می‌تواند علامت عفونت کلیه (پیلونفریت) یا حتی عفونت گسترده بدن (سپسیس) باشد که به درمان سریع نیاز دارد.
وجود خون در ادرار
مشاهده ادرار قرمز یا صورتی‌رنگ علاوه‌بر سنگ کلیه ممکن است نشانه تومور یا آسیب کلیوی باشد و باید حتماً بررسی شود.
کاهش یا قطع شدن ادرار
اگر بیمار احساس کند که ادرار از بدنش خارج نمی‌شود یا مقدار آن به‌شدت کم شده ممکن است دچار انسداد کامل مسیر ادرار یا نارسایی کلیه شده باشد.
درد پهلوی همراه با تهوع، استفراغ یا تورم شکم
این موارد می‌توانند در اثر انسداد حاد دستگاه ادراری یا اختلالات دیگر شکمی مانند آپاندیس یا مشکلات صفراوی ایجاد شوند.
درد مداوم بیش از چند روز بدون بهبود
درد ماندگار یا تکرارشونده حتی اگر خفیف باشد نیاز به بررسی تصویربرداری دارد تا علل مزمن مانند کیست‌ها، عفونت مزمن یا سنگ‌های بی‌علامت شناسایی شوند.

در مجموع هر درد پهلوی همراه با تب، تهوع، خون در ادرار یا کاهش حجم ادرار باید اورژانسی محسوب شود و بیمار بهتر است سریعاً به مرکز تصویربرداری یا اورژانس مراجعه کند تا آسیب کلیوی جبران‌ناپذیر رخ ندهد.

درد ناگهانی پهلو می‌تواند نشانه‌ای از سنگ کلیه یا عفونت باشد اما تفاوت در ویژگی‌های درد، علائم همراه و نتایج تصویربرداری به تشخیص دقیق کمک می‌کند. انجام سونوگرافی و در موارد خاص سی‌تی‌اسکن، نخستین گام برای تعیین منشأ درد است و باید در اسرع وقت انجام شود تا از آسیب به کلیه جلوگیری شود.
مرکز تصویربرداری دکتر موسی طهمورسی در کرج با بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته امکان تشخیص سریع و دقیق علت درد پهلو را فراهم کرده است. بیماران می‌توانند با مراجعه به این مرکز از وجود سنگ، عفونت یا سایر اختلالات کلیوی اطمینان حاصل کنند و درمان مناسب را بدون تأخیر آغاز نمایند. چنانچه قصد رزرو نوبت را دارید می‌توانید از طریق دکمه دریافت نوبت یا شماره تماس 09003651880 اقدام نمایید.


منابع
clevelandclinic.org
msdmanuals.com